Shading trong 2D & 3D là một trong những kỹ thuật quan trọng nhất để hình ảnh trở nên sống động và có chiều sâu. Nếu không có shading, mọi nhân vật, vật thể và bối cảnh sẽ trông phẳng, thiếu sức sống và không tạo được cảm giác không gian.

Bài viết này sẽ giúp bạn nắm rõ shading là gì, vì sao nó quan trọng và cách áp dụng shading hiệu quả trong cả 2D lẫn 3D.

I. Shading là gì?

Shading là quá trình mô phỏng ánh sáng lên bề mặt vật thể để tạo ra sự khác biệt giữa vùng sáng - vùng tối. Nhờ shading, bạn có thể thể hiện được khối, chất liệu, độ cong, độ nhám và cả vị trí của vật thể trong không gian.

• Trong 2D: Shading được tạo bằng cách thêm mảng sáng - tối, đổ bóng, tạo gradient hoặc dùng nét mô phỏng ánh sáng.
• Trong 3D: Shading dựa trên shader, ánh sáng và vật liệu (materials) để mô phỏng cách ánh sáng tương tác với bề mặt trong môi trường 3D.

Dù là vẽ minh họa hay dựng mô hình 3D, mục tiêu của shading vẫn là làm cho hình ảnh trông có khối, có chiều sâu, có cảm giác thật.

II. Vì sao shading quan trọng trong 2D & 3D?

1. Giúp vật thể có khối và chiều sâu

Shading cho người xem cảm giác vật thể lồi – lõm, cong – phẳng, từ đó dễ dàng nhận diện hình dạng.

2. Tăng độ chân thật

Một nhân vật hoặc đối tượng có shading đúng sẽ trông tự nhiên hơn nhiều so với hình phẳng.

3. Thể hiện chất liệu bề mặt

Nhờ shading mà bạn phân biệt được:

• Da người mềm hay khô,
• Kim loại bóng hay nhám,
• Vải mịn hay thô,
• Nhựa, đá, gỗ…

4. Tạo cảm xúc và không khí

Shading cũng giúp bạn thể hiện mood:

• Ánh sáng mạnh → cảm giác năng động.
• Ánh sáng dịu → cảm giác nhẹ nhàng.
• Ánh sáng tương phản cao → kịch tính, dramatic.

5. Định hướng ánh sáng trong cảnh

Shading là chìa khóa để người xem hiểu nguồn sáng đang đến từ đâu, giúp cảnh thống nhất và chuyên nghiệp hơn.

III. Các kiểu shading phổ biến trong 2D

1. Shading dạng mảng (Cell Shading)

• Ranh giới sáng - tối rõ ràng.
• Thường dùng trong anime, comic và game phong cách hoạt hình.

2. Shading mềm (Soft Shading)

• Tạo chuyển sắc mượt bằng brush mềm hoặc gradient.
• Phù hợp với tranh digital painting, minh họa chi tiết.

3. Cross-hatching (Đánh nét chồng)

• Dùng các lớp nét để tạo độ đậm nhạt.
• Thường thấy trong sketch hoặc minh họa truyền thống.

4. Rim light (Viền sáng)

• Tạo đường sáng phía sau vật thể.
• Giúp hình nổi bật và tách khỏi nền.

IV. Các kỹ thuật shading trong 3D

1. Flat Shading

• Không có chuyển sắc, mỗi mặt đều nhận một giá trị ánh sáng.
• Tạo phong cách khối rõ ràng, low-poly.

2. Gouraud Shading

• Tính ánh sáng tại các điểm góc, rồi nội suy giữa chúng.
• Phù hợp cho mô hình nhẹ, game mobile.

3. Phong Shading

• Tính ánh sáng theo từng pixel, cho bề mặt mượt và chân thật.
• Thường dùng trong game và mô phỏng.

4. PBR Shading (Physically Based Rendering)

• Mô phỏng ánh sáng theo quy luật vật lý.
• Cực kỳ chân thật, dùng rộng rãi trong phim 3D và game AAA.

V. Shading và ánh sáng - mối quan hệ không thể tách rời

Shading không thể tồn tại nếu không có ánh sáng. Hiệu quả shading phụ thuộc vào:

1. Vị trí nguồn sáng

• Trên cao → bóng dưới cằm, dưới mũi.
• Bên hông → tạo khối rõ ràng.
• Từ sau → tạo rim light mạnh.

2. Độ mạnh ánh sáng

Ánh sáng mạnh → tương phản cao → khối rõ.
Ánh sáng yếu → dịu, mềm → thích hợp cho mood nhẹ nhàng.

3. Màu ánh sáng

Ánh sáng vàng, xanh, đỏ… sẽ làm thay đổi tone shading của toàn cảnh.

Ai mới học shading đều cần hiểu mối quan hệ này trước khi muốn làm hình đẹp.

Tóm lại, shading trong 2D & 3D là nền tảng tạo chiều sâu, khối và sự chân thật cho hình ảnh. Khi hiểu cách ánh sáng tác động lên vật thể và biết áp dụng các kỹ thuật shading phù hợp, bạn sẽ dễ dàng tạo ra những sản phẩm sống động, cuốn hút và chuyên nghiệp hơn, dù bạn đang vẽ minh họa, làm game hay dựng mô hình 3D.